Café- thoảng ngát hương xưa ...- Nguyễn Sơn

     Tháng 08 năm 1979, tốt nghiệp đại học, tôi khăn gói quả mướp về nhà, nhận công tác tại Ty Lâm Nghiệp tỉnh Gia Lai - Kon Tum, được phân công làm việc tận Đak To. Năm ấy, nơi này buồn lắm. Thị trấn lên dốc, xuống dốc là hết... Khi trình diện nhận việc, nghe hai câu phán vừa vui vừa giận. Ông giám đốc thì bảo "cậu này được đào tạo từ chế độ cũ, chắc chuyên môn ổn đây";  nữ đồng chí phụ trách công tác đoàn thẳng thắn "xong đại học mà chưa là đoàn viên, chắc chẳng ra gì". Cái "không ra gì" nhất của tôi lúc ấy là hay hát nhạc "vàng" và ghiền cà phê nặng. Khoản thứ nhất đã hơn một lần được mời lên công an huyện nhận góp ý. Khoản thứ hai thì cứ gồng mình mỗi sáng nhắm mắt làm một ly đen ở cửa hàng quốc doanh cho qua cơn. Có một lần các đồng chí làm công tác bảo vệ văn hóa bắt quả tang tôi đang nghêu ngao "main dans la main", tôi giải thích đây là bài hát Tiệp Khắc... thế là bỗng được đánh giá "ra gì" ngay: tích cực phổ biến các bài hát cách mạng của các nước anh em. Còn chuyện uống cà phê thì cho đến một ngày...Ah! Nhắc lại chuyện cà phê quốc doanh thời bao cấp một chút.

      Trong menu của nhà hàng ăn uống thuộc hệ thống thương nghiệp nhà nước lúc ấy thì cà phê là món khá thoải mái đặt hàng, chẳng cần phải mua kèm thêm món, nhưng phải chấp nhận cái cách phục vụ "gọi không dạ, bảo không vâng" của các đầy tớ nhân dân và cái chất lỏng đen đen, nâu nâu được gọi là cà phê thật khiên cưỡng. Đã trót là tín đồ, thôi đành bấm bụng mỗi sáng xin các chị một ly với đủ vị đắng dù ngai ngái, khen khét. Một lần, chơi khuya về ngủ lang ở nhà ông bạn gần cầu 42. 5 giờ sáng phải giật mình tỉnh giấc vì mùi hương đâu đó ngào ngạt - một thứ hương cà phê đích thực hảo hạng. Lần thứ hai tá túc qua đêm, vẫn mùi thơm đó lúc rạng sáng. Tôi không thể không hỏi ông bạn về nơi xuất phát.


      Đó là một bà người Thái trắng, quê tận Tây Bắc, di cư vào Nam từ những năm 54. Sáng nào cũng dậy thật sớm, tự phục vụ cho mình một ly cà phê tự chế ngay tại chái bếp sau nhà. Tôi lần mò làm quen vì tò mò và nói thật cũng muốn thử vài ngụm món cà phê thơm lừng của bà. Bà tên Giót, họ Ngà. Cái tên mộc mạc có hơi hướm người Hoa chứ chẳng thấy chút Thái, Mường nào. Nhỏ nhắn, khắc khổ, mộc mạc, chắc cả đời chỉ biết lo cho chồng cho con. Điều đặc biệt nhất ở bà là không thể thiếu một ly cà phê đen đắng mỗi sáng. Bà kể rằng sau khi yêu hết mực và quyết định gắn cuộc đời với ông chồng làm lính, phận gái tòng phu, lang bạt theo chồng khắp nơi. Sáng sáng lo cho chồng bát phở, ly cà phê, đôi khi chồng không dùng hết, nghĩ phí của giời mà nhắm mắt uống hết trước khi dọn rửa. Thế là nghiện nó lúc nào không hay. Khi đã nghiện thì lại rất đẳng cấp: phải là ca phê đen ít đường. Đùm túm theo chồng lên Tân Cảnh, Đak To; có được khoảnh vườn rộng, bà trồng ngay vài chục cây cà phê mít. Thế là tự cung, tự cấp, tự pha, tự uống. Một lần, tôi dậy từ sớm và chứng kiến toàn bộ quy trình chế biến của bà. Một lon sữa bò cà phê hạt hái trong vườn đã phơi phóng, làm sạch bỏ vào rang trong cái nồi gang trên lửa củi riu riu, đảo liên tục đều tay. Thỉnh thoảng, bà nhón một hạt cắn vỡ hai, xăm soi. Bà giải thích hạt cà phê rang phải chín tới nhưng ruột vẫn còn xốp, mới cho vị đắng đặc trưng, không thì vẫn đắng mà đắng ngắt... Giờ thì chuẩn bị một cốc nhỏ rượu trắng, một thìa mỡ gà vàng óng, một mảnh chăn cũ giặt sạch. Khi cà phê rang vừa tới, tưới nhanh rượu, mỡ gà, xóc thật đều, trút nhanh vào tấm chăn, gói chặt,đặt lại vào nồi rang còn nóng, đậy nắp. Cứ thế mà ủ vài tiếng đồng hồ. Bà Giót có một cách thưởng thức cà phê rất lạ. Nước hai mới là nước chính, nước đầu pha loãng thêm đường chan cơm nguội là một món điểm tâm mà tôi chưa hề biết.

Ảnh nhân vật (facebook Nguyễn Sơn)

     Chuyện bà Giót nhớ cà phê mà liều chết trước hòn tên mũi đạn mới ly kỳ, xứng đáng được cộng đồng tín đồ cà phê tạc tượng. Năm 1972, quân đội chính phủ CM lâm thời miền Nam giải phóng vùng bắc Kon Tum; Đak To, Tân Cảnh thành nơi oanh kích tự do. Dân ở đó phải sơ tán vào sâu trong rừng. Bà kể lúc ấy khó khăn, cơ cực lắm, muối cũng không có mà ăn. Một lon sữa bò muối hạt đổi được cả chỉ vàng thì lấy đâu ra cà phê mà uống. Thế là bà Giót quên mình, hàng tuần hoặc mười ngày vượt rừng cả ngày đường về nhà cũ mót cà phê chín. Nguy hiểm lắm! L19 vè vè trên trời cứ phát hiện ra thì mạng treo sợi chỉ vì pháo bầy ập lên đầu ngay tức khắc. Mấy chục cây cà phê trong vườn như quên cả khái niệm thời gian, thời vụ cứ lần lượt cung ứng đều đặn khoảng một, hai lạng hạt chín tới cho bà hàng tuần, nửa tháng... Giải quyết chuyện thêm một chút đường cũng thật lạ, rất sáng tạo. Thân cây bắp còn tươi, chọn phần non cho vào nồi hầm kỹ, lọc bã tiếp tục nấu cô lại thành một chất sền sệt, trắng ngà, ngọt thanh không thua đường mía hay đường củ cải.

      Cho đến giờ, với tôi bà là một tín đồ cà phê cuồng nhất mà tôi từng gặp. Từ khi biết nhau, ly cà phê bà Giót là một phần mỗi ngày của tôi. Một năm sau, cô con gái thứ ba xinh đẹp của bà trở thành người chăm sóc, pha cà phê cho tôi sáng tối, ngày hai lượt. Vẫn là chất lượng bà Giót, giờ lại thêm hương vị tình yêu ngọt ngào, rất tuyệt...