Phố núi và bạn bè...
Nơi lưu giữ kỷ niệm học trò và giao lưu, tản mạn... cùng bạn bè gần xa
Không bao giờ quá sớm để kết bạn và quá muộn để yêu (Sandy Wilson)

Thứ Ba, 16 tháng 8, 2011

Mùa Vu lan


I. Đôi nét về mùa Vu lan

Vu-lan(chữ Hán: 盂蘭; sa. ullambana), hay còn gọi là Tết Trung nguyên, là một trong những ngày lễ chính của Phật giáo, còn được hiểu là lễ báo hiếu. Ngày này còn được gọi là Xá tội vong nhân. Vào ngày này, mọi tù nhân ở Địa ngục đều được xá tội, được lên Dương gian. Theo tín ngưỡng dân gian, là ngày mở cửa ngục, các vong nhân được xá tội nên có lễ cúng Cô Hồn (vào buổi chiều) cho các vong linh không nhà cửa không nơi nương tựa, không có thân nhân trên Dương thế thờ cúng.

Vu Lan là ngày lễ hằng năm để tưởng nhớ công ơn cha mẹ (và tổ tiên nói chung) - cha mẹ của kiếp này và của các kiếp trước

Theo kinh Vu Lan thì ngày xưa, Mục Kiền Liên đã tu luyện thành công nhiều phép thần thông. Mẫu thân ông là bà Thanh Đề đã qua đời, ông tưởng nhớ và muốn biết bây giờ mẹ như thế nào nên dùng mắt phép nhìn khắp trời đất để tìm. Thấy mẹ mình, vì gây nhiều nghiệp ác nên phải sanh làm ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ khổ sở, ông đã đem cơm xuống tận cõi quỷ để dâng mẹ. Tuy nhiên do đói ăn lâu ngày nên mẹ của ông khi ăn đã dùng một tay che bát cơm của mình đi tranh không cho các cô hồn khác đến tranh cướp, vì vậy khi thức ăn đưa lên miệng thức ăn đã hóa thành lửa đỏ

Mục Liên quay về tìm Phật để hỏi cách cứu mẹ, Phật dạy rằng: "Dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ ông đâu. Chỉ có một cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày rằm tháng bảy là ngày thích hợp để cung thỉnh chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó".

Làm theo lời Phật, mẹ của Mục Liên đã được giải thoát. Phật cũng dạy rằng: chúng sanh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này (Vu-Lan Bồn Pháp). Từ đó, ngày lễ Vu-lan ra đời

Trong một số nước Á Đông, ngày lễ này thường được tổ chức vào ngày 15 tháng 7 (Âm lịch), để tỏ hiếu với cha mẹ, ông bà và cũng để giúp đỡ những linh hồn đói khát. Ở Nhật Bản ngày lễ này được tổ chức vào ngày 15 tháng 7, hay là ngày 15 tháng 8 (tính theo Âm lịch) để tỏ những ước nguyện của mình, người ta viết ước nguyện rồi treo vào cây trúc với mong ước điều ước đó sẽ trở thành hiện thực.

Tại Việt Nam, việc cúng Rằm tháng Bảy bao giờ cũng phải cúng ở chùa (thờ Phật) trước, rồi mới đến cúng tại gia. Lễ này thường được làm vào ban ngày, tránh làm vào ban đêm, khi Mặt Trời đã lặn.

Vào ngày này, mọi gia đình đều cúng hai mâm: cúng tổ tiên tại bàn thờ tổ tiên và cúng chúng sinh ở sân trước nhà hoặc trên vỉa hè (nếu đường rộng), thời gian cúng có thể là vào buổi sáng, trưa hoặc chiều.

Trên mâm cúng tổ tiên, gia đình bày đặt một mâm cỗ mặn, tiền vàng và cả những vật dụng dành cho người cõi Âm làm bằng giấy tượng trưng từ những vật truyền thống như quần áo, giày dép,… đến những vật hiện đại: tivi, tủ lạnh, máy giặt, ngựa, phương tiện giao thông, mũ kepi, Iphone, nhà cao tầng, quạt điện, điều hòa, ... để cho người cõi Âm có được một cuộc sống tiện nghi giống như người Dương trần. Những đồ lễ đó thường được làm tại một cơ sở sản xuất rồi được xe máy chở đi khắp các tỉnh thành

Trên mâm cúng chúng sinh thì lễ vật gồm có: quần áo chúng sinh với nhiều màu sắc (xanh lam, xanh lá mạ, vàng, hồng...), các loại bỏng ngô, chè lam, kẹo vừng, kẹo dồi, bánh quế, cháo, tiền vàng, cốc nước lã hoặc rượu (có thể thêm nước ngọt, bia nếu có điều kiện), cốc gạo trộn lẫn với muối (cốc này sẽ được rắc ra vỉa hè hoặc sân nhà về bốn phương tám hướng sau khi cúng xong), ngô, khoai lang luộc, cháo hoa... và những lễ vật khác dành cho những cô hồn, ma đói không nơi nương tựa. ở chùa khi cúng chúng sinh xong người ta thường gọi những đứa trẻ xung quanh đến rồi cho chúng cùng nhảy vào tranh cướp những vật cúng: như bỏng, oản...Tượng trưng cho những cô hồn..

II. “Bông Hồng Cài Áo": Giai điệu & ca từ tuyệt mỹ về Mẹ

Nhạc phẩm Bông hồng cho Lễ Vu lan“Bông hồng cài áo” của cố nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ lấy ý tưởng từ tùy bút cùng tên của Thiền sư Nhất Hạnh. Bài tùy bút ra đời từ năm 1962 - Phật lịch 2507. Khoảng một năm sau, vào mùa Vu lan 1963, chúng tôi được nghe đọc “Bông hồng cài áo” trong lần sinh hoạt sau thời công phu, lễ Phật ở chùa Thiên Minh - ngôi chùa đậm dấu ấn kỷ niệm của Thiền sư những ngày tu học ở Huế.

Giọng Huế trầm đầm ấm của chị huynh trưởng làm chúng tôi rưng rưng, nhiều chị em nữ khóc thút thít. Bài thơ ngũ ngôn sau lời mở - những dòng thơ khóc mẹ ngày mẹ ra đi khiến cho những ai còn mẹ hay mất mẹ đều nghe lòng lo sợ, sợ đến một ngày kia: “Năm xưa tôi còn nhỏ/ Mẹ tôi đã qua đời/ Lần đầu tiên tôi hiểu/ Thân phận trẻ mồ côi/ Quanh tôi ai cũng khóc/ Im lặng tôi sầu thôi/ Để dòng nước mắt chảy/ Là bớt khổ đi rồi/ Hoàng hôn phủ lên mộ/ Chuông chùa nhẹ rơi rơi/ Tôi biết tôi mất mẹ/ Mất cả một bầu trời”.

Cả một bầu trời yêu thương, cả một dòng suối dịu hiền, cả một mạch nguồn bao la như biển xanh ngọt ngào vỗ về con thơ giờ đây không còn nữa. Anh chị không còn trong vòng tay yêu thương của mẹ, anh chị sẽ nghe cõi lòng mình trống vắng và là thời khắc anh chị như chú chim non cánh mỏng bơ vơ lạc lối - bởi vì có mẹ là có đủ mọi thứ trên đời: Mẹ là tất cả…
     Giai điệu và ca từ nhẹ nhàng sâu lắng: “Một bông hồng cho em/ Một bông hồng cho anh/ Và một bông hồng cho những ai/ Cho những ai/ đang còn Mẹ/ đang còn Mẹ/ để lòng vui sướng hơn…”. Tùy bút thầy Nhất Hạnh kể chuyện từ xứ Phù Tang - bước chân nhẹ trên phố xa - nhân ngày của Mẹ (Mother’s day), một nhóm sinh viên trẻ thầm thì to nhỏ với người đồng hành rồi cài lên ngực trái thầy một bông hồng trắng. Hỏi ra mới biết nếu ai còn mẹ thì sẽ nhận một nụ hồng. Một nụ hồng yêu thương - một nụ hồng tuyệt vời cao cả, bởi một lẽ anh chị đang còn mẹ để lòng vui sướng hơn

Phạm Thế Mỹ tác giả Bông hồng cài áo
Chân dung nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ

Trong ca dao mẹ, có cậu bé lớn khôn trong vòng tay mẹ cha êm ấm; chuyện nhà không may, gặp cơn túng bấn phải tha hương mưu sinh, vật lộn giữa dòng đời cay nghiệt, khi đó mới hiểu ra - công cha mẹ là biển trời: “Cơm cha cơm mẹ đã từng/ Con đi làm mướn kiếm lưng cơm người/ Cơm người khổ lắm mẹ ơi/ Chẳng như cơm mẹ vừa ngồi vừa ăn”.

Tứ khổ: sinh lão bệnh tử - ai trên đời mà không chết? Chết là quy luật, là lẽ thường của tự nhiên, cái chết không loại trừ bất cứ ai. Nhưng cái khổ lớn nhất của những đứa con trên đời là ngày mất mẹ. Mẹ ơi! Hai tiếng thiêng liêng đi suốt cả cuộc đời con những lúc hỷ nộ ái ố sầu bi - khổ đau, buồn vui hay hạnh phúc. 

Ngôn ngữ nói và viết dường như bất lực, phải cần thêm vỏ âm thanh giai điệu: “Rủi mai này Mẹ hiền có mất đi/ Như đóa hoa không mặt trời/ Như trẻ thơ không nụ cười/ ngỡ đời mình không lớn khôn thêm/ Như bầu trời thiếu ánh sao đêm…”. Còn mẹ sẽ là tình yêu thương tròn đầy viên mãn. Còn mẹ là hạnh phúc lớn trên đời này của những đứa con. 

Hình như tôi đã đọc đâu đó một điều giản dị về mẹ: Anh chị lớn bao nhiêu tuổi, làm nên biết bao công trạng, nhưng đứng trước mẹ, anh chị cũng chỉ là đứa con bé nhỏ như ngày xưa mẹ yêu thương, nâng niu bú mớm dỗ dành… Xưa nay đông tây đều thế - con trẻ sẽ không lớn khôn thêm nếu thiếu vắng bàn tay nâng niu âu yếm của mẹ. Người lớn mà mất mẹ cũng thấy mình thiệt thòi trống rỗng không còn người lo toan cận kề che chở… 

Lời và nhạc như thúc giục, nhắc nhở bao đứa con hãy làm một việc gì đó có ý nghĩa ngày mẹ còn trên trần thế. Mẹ mất như bông hoa thiếu ánh mặt trời, như đứa trẻ môi khô héo cằn già nua trước tuổi và bầu trời thiếu vắng ánh sao khuya cứ tối mò mù mịt như đêm ba mươi…

Bài hát đi vào điệp khúc: “Mẹ, Mẹ là dòng suối dịu hiền/ Mẹ, Mẹ là bài hát thần tiên/ Là bóng mát trên cao/ Là mắt sáng trăng sao/ Là ánh đuốc trong đêm khi lạc lối/ Mẹ, Mẹ là lọn mía ngọt ngào/ Mẹ, Mẹ là nải chuối buồng cau/ Là tiếng dế đêm thâu/ Là nắng ấm nương dâu/ Là vốn liếng yêu thương cho cuộc đời…”.
 
Có thể nói, những mỹ từ đẹp nhất về mẹ được cất lên. Các anh chị hãy lắng nghe lời ngọt ngào từ mẹ. Tiếng ru ầu ơ bên vành nôi tuổi thơ; bàn tay mẹ sờ lên trán nóng khi con biếng ăn biếng quẫy; nước mắt mẹ sầu lo khi nghe tin con mình bất hạnh tai ương; chiều về dáng mẹ thẫn thờ ngồi trông con vời vợi nơi xứ lạ quê người - biết xuân này nó có về không?...

Chao ôi! Lời nào để bày tỏ hết ân tình thăm thẳm công ơn sâu dày của mẹ. Hình như là thế -“Ngôn ngữ trần gian như túi rách/ Đựng sao đầy hai tiếng mẹ ơi!”. Lời và nhạc điệp khúc không cần đến ca sĩ tài năng hay ưu tú - ai hát cũng làm người nghe sầu thương buồn nhớ mẹ. Có chàng trai bụi đời sương gió, là trùm du đãng một vùng, sau khi đọc và nghe tùy bút cùng bài hát “Bông hồng cài áo”, anh ta “đốn ngộ” - hoàn lương quay về với mẹ, từ bỏ một thời ngang tàng lầm lỡ…

Trong “Bông hồng cài áo”, Thiền sư Nhất Hạnh viết: “Chiều nay khi đi học về, hoặc khi đi làm việc ở sở về, em hãy vào phòng mẹ với một nụ cười thật trầm lặng và thật bền. Em sẽ ngồi xuống bên mẹ. Sẽ bắt mẹ dừng kim chỉ, mà đừng nói năng chi. Rồi em sẽ nhìn mẹ thật lâu, thật kỹ để trông thấy mẹ và để biết rằng mẹ đang còn sống và đang ngồi bên em. Cầm tay mẹ, em sẽ hỏi một câu ngắn làm mẹ chú ý. Em hỏi: “Mẹ ơi, mẹ có biết không?”. Mẹ sẽ hơi ngạc nhiên và sẽ hỏi em, vừa hỏi vừa cười: “Biết gì?”. Vẫn nhìn vào mắt mẹ, vẫn giữ nụ cười trầm lặng và bền, em sẽ nói: “Mẹ có biết là con thương mẹ không?”. Câu hỏi sẽ không cần được trả lời. Cho dù người lớn ba bốn mươi tuổi, người cũng có thể hỏi một câu như thế, bởi vì người là con của mẹ. Mẹ và em sẽ sung sướng, sẽ sống trong tình thương bất diệt. Mẹ và em sẽ đều trở thành bất diệt và ngày mai, mẹ mất, em sẽ không hối hận, đau lòng”.

Có thể nói, đây là đoạn nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ đã gần như trung thành với nguyên bản - một sự rút gọn tuyệt vời từ văn xuôi thành ca từ: “Rồi một chiều nào đó/ anh về/ nhìn Mẹ yêu/ nhìn thật lâu/ Rồi nói/ nói với Mẹ rằng “Mẹ ơi, Mẹ ơi, Mẹ có biết hay không?”, “Biết gì?”, “Biết là, biết là con thương Mẹ không?”.

Tôi nghĩ, phải là nhạc sĩ tài hoa mới đủ tầm để biến hóa tài tình ra vậy. Nói ra điều đó: “Biết là, biết là con thương mẹ không?” - anh chị sẽ nghe lòng thanh thản, nhẹ nhõm và hạnh phúc lạ thường. Như lời sám hối với mẹ. Lâu nay con đã làm bao điều sai trái hư đốn, chơi bời lêu lổng làm mẹ buồn. Và từ đây con sẽ sống tốt hơn, có ý nghĩa hơn. Từ đây con vâng lời mẹ cha, cố lên chăm học chăm làm, làm điều lành tránh điều dữ, thực hành tam quy ngũ giới, tu tâm dưỡng tánh, giữ trọn đạo làm người… Chỉ thế thôi là đủ phải không anh chị?

Anh chị đi hết đời lòng mẹ vẫn theo. Mẹ có thể vì con mà hy sinh tính mạng. Mẹ có thể vì con mà từ bỏ mọi thứ của cải và mọi điều ân sủng quý giá nhất. Mẹ là ngọn lửa vĩnh hằng: “Dẫu là nguyên thủ quốc gia/ Hay là những anh hùng/ Là bác học hay là ai đi nữa/ Vẫn là con của một người phụ nữ/ Một người đàn bà bình thường/ Không ai biết tuổi tên”(Xuân Quỳnh). 

“Bông hồng cài áo” kết thúc với điệp ngữ: “Đóa hoa màu hồng vừa cài lên áo đó anh/ Đóa hoa màu hồng vừa cài lên áo đó em/ Thì xin anh/ thì xin em/ Hãy cùng tôi vui sướng đi”. Lời hát và ca khúc vang lên giai điệu cuối: “Hãy cùng tôi vui sướng đi”… Thế mà âm vang về mẹ trong anh trong chị vẫn còn vọng lại. Mẹ ơi, mẹ ơi… Buồn thương lắm, man mác lắm, chan chứa lắm, bao la lắm, tha thiết lắm người ơi!


Tùy bút “Bông hồng cài áo” của thầy Nhất Hạnh đã xuất hiện và tồn tại gần năm mươi năm trong lòng bao đứa con của mẹ. Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ phổ nhạc cũng đã chừng ấy năm; hàng ngày hàng đêm, mỗi mùa Vu lan và khi buồn nhớ mẹ, chúng ta lần giở trang tùy bút và lắng nghe giai điệu “Bông hồng cài áo” - để lòng thấu hiểu hơn - dày và dài thêm công ơn cha mẹ. Cách đây mấy năm, báo Văn Nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam đã đăng lại trang trọng ở trang nhất bài tùy bút này - như triệu triệu bông hồng dâng tặng mẹ của bao đứa con diễm phúc còn mẹ trên đời…

(Trích: Giai phẩm Giác Ngộ Vu lan 2011 - số 601 Tác giả :Lê Quang Kết

 Ca khúc khác về Mẹ :  Lòng Mẹ (Y Vân)


click comment
3 comments
       icon edit icon edit
  • Blog:
  • Page:
  • tweet-button
  • Share to Printer

CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH:

mỗi mùa Vu lan và khi buồn nhớ mẹ, chúng ta lần giở trang tùy bút và lắng nghe giai điệu “Bông hồng cài áo” - để lòng thấu hiểu hơn - dày và dài thêm công ơn cha mẹ. Mùa Vu lan- ST 4.5 NhuYGialai 177 Pham Van Dong- Pleiku GiaLai 600000 VietNam 2011-08-16T10:04:00+07:00
  • Thể loại
  • Tác giả
  • Thời gian
Mục lục:
  • Theo thể loại
  • Theo tác giả
  • Theo thời gian
Click tùy chọn để xem và comments nhé, Thanks!
Google Comments
Facebook Comments
3 nhận xét:
  1. một bài hát tặng cho những người còn Mẹ trong ngày lể Vulan - nhớ về mẹ cho tất ca chúng ta thật kịp lúc - cảm ơn Nhuỵ

    Trả lờiXóa
  2. Ca khúc: HUYỀN THOẠI MẸ

    Sáng tác: Trịnh Công Sơn

    Thể hiện: Khánh Ly

    Đêm! Chìm vào tĩnh mịch. Từng cơn gió luồng qua khe cửa khẽ lướt nhẹ làm ta se lạnh. Ta chợt hỏi “Mấy giờ rồi nhỉ?”. Kim đồng hồ điểm 1h45. Ta vẫn ngồi, ngọn đèn chông chênh cùng ta đếm thời gian trôi. Bên hiên cửa từng chiếc lá nhẹ rơi, bỗng có một thanh âm nhẹ nhàng lướt qua khung cửa, chiếc lá khẽ chạm vào tay ta. Nhặt chiếc lá rơi, ta lướt nhìn hàng cây vút cao ngoài kia, nghe đâu đó vọng lại vi vu tiếng chim non đang véo von cùng mẹ. Ta lặng nhìn về phía xa, có điều gì đó rất lạ đang hiện về trong ta.

    Nhìn chiếc điện thoại, ta thấy lòng mình cô đơn trống vắng, màn đêm giăng giăng càng làm cho lòng người thêm cô quạnh, ta muốn nghe một bản nhạc nào đó. Lướt qua danh sách bài hát, nhìn ngọn đèn rồi những giai điệu nhẹ nhàng sâu lắng như thức cùng ta đêm nay. Giai điệu ấy đưa ta về quê mẹ, tìm lại những dấu yêu một thời bên mẹ hiền của ta.

    “Đêm chong đèn ngồi nhớ lại
    Tứng câu chuyện ngày xưa.
    Mẹ về đứng dưới mưa
    Che đàn con nằm ngủ”

    Ôi! Mẹ! Trong căn gác không tên này ta nhận ra mình có một người mẹ thiêng liêng, một người mẹ dầm mưa dãi nắng nuôi lớn đời ta, một người mẹ chông chênh cùng dòng đời năm tháng, thức khuya dậy sớm để nuôi dạy những đứa con thơ trưởng thành và trong đó có ta, một người con xa mẹ xa quê, xa mái nhà một thời bên hiền cùng chung bát cơm chiều cháy khét. Và những đêm ta ngồi nhìn mẹ khâu áo bên ngọn đèn dầu lay lắt, từng đường kim mũi chỉ mẹ khâu đều mang trong đó một tình yêu bao la dành cho những đứa con thân yêu của mình. Ta lan man trong đêm khuya tĩnh lặng, dường như một tình thương vô bờ bến hiện hữu trong ta.

    Có lẽ, hơn ai hết Trịnh Công Sơn thẩm thấu về người mẹ như một huyền thoại. Huyền thoại ấy được Khánh Ly thể hiện với những giai điệu trầm buồn, ca từ lắng đọng mà đối với ta những thanh âm ấy luôn vọng về những ký ức về mẹ không bao giờ nguôi ngoai, mẹ là điểm tựa của đời ta.

    “Mẹ lội qua con suối,
    Dưới mưa bom không ngại
    Mẹ nhẹ nhàng đưa lối,
    Tiễn con qua núi đồi.
    Mẹ chìm trong đêm tối,
    Gió mưa tóc che lối con đi”

    Gió vẫn thổi, ngoài trời hình như có những hạt mưa bay, hạt mưa lắt lay trên từng chiếc lá và đọng lại trên những chiếc lá xanh non ấy là những giọt nước long lanh trong suốt, dường như chiếc lá cũng muốn níu giữ sự tinh khiết đọng lại trên thân thể của mình như không sao níu giữ được, mưa càng nhiều càng làm trĩu nặng đi thân thể mềm yếu của chiếc lá ngoài kia. Và mẹ ta cũng đa qua rồi cái thuở đôi mươi tràn đầy sức sống, giờ đây tóc mẹ đã điểm màu sương, những nếp nhăn đã hiện về trên gương mặt của mẹ. Hình như trong tâm tưởng ta thấy mẹ cũng đang ngồi trông ngóng về ta, trông ngóng đứa con xa quê, xa mẹ bao tháng ngày sao chưa thấy về. Và giờ đây, có lẽ cơn mưa trái mùa muốn níu giữ một thứ gì đó mông lung huyền ảo tựa hồ như chính tâm hồn ta vậy.

    Ta muốn níu giữ! Nhưng không! Đó không phải là sự mông lung huyền ảo mà đó là người mẹ - người mẹ cao quý của đời ta. Người mẹ mà Trịnh Công Sơn đã nói hộ lòng ta.

    “Mẹ là gió uốn quanh,
    Trên đời con thầm lặng”

    Ta đang trải dài trên hành trình tìm đến chữ nghĩa và hành trình ấy luôn có dấu chân người mẹ đang nâng đỡ mỗi bước ta đi. Mẹ mãi là ngọn đèn soi sáng của đời ta trên những bước gian truân cuộc đời. Ta nhớ mẹ, nỗi nhớ càng da diết hơn gấp trăm ngàn lần khi trong bóng tối bao quanh, những giọt mưa cứ tuôn dài bên hiên cửa. Mưa nhạt nhoà, mưa ướt đẫm lòng ta. Ta muốn gọi cơn mưa thôi ngừng rơi nhưng trong lúc này những cơn mưa đã hoà quyện vào tâm hồn nhỏ bé đang miên man từng giọt nhớ thời gian và dồn ký ức về người mẹ thân yêu đang hướng về đưa con khờ nơi xa.

    Đêm bình yên, ngọn đèn đường đã tắt, những giọt mưa cũng thôi rơi. Nhưng ai đó vẫn ngồi nơi đây hướng về quê nhà, nơi có mẹ, nơi có những cánh cò bay lượn những buổi chiều xa. Và lắng lòng lặng nghe:

    “Mẹ là nước chứa chan,
    Trôi dùm con phiền muộn
    Cho đời mãi trong lành
    Mẹ chìm dưới gian nan.”

    Đêm! Khép lại đôi mi…vỗ về giấc mơ còn dang dở.

    Vi Ánh Ngọc

    Trả lờiXóa
  3. Rất cám ơn Ngọc đã đem đến cho mọi người những cảm nhận tràn đầy xúc động về hình tượng người Mẹ trong ca khúc của TCS...

    Trả lờiXóa